Czy idziemy za namową polityków, którzy polecają nam swoich kandydatów, czy też sami dokonujemy wyboru? Na jakiej zasadzie głosujemy i czym się kierujemy przy wyborach?

Ustawa o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta narzuca, w sytuacji nie uzyskania w wyborach przez jednego z kandydatów więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, konieczność organizacji w dwa tygodnie później tzw. II tury wyborów. Do II tury przechodzą tylko dwaj kandydaci, którzy w pierwszym głosowaniu otrzymali największą liczbę ważnie oddanych głosów.

Czy można przekazać swoje poparcie?

W sytuacji organizacji II tury wyborów często dochodzi do apelowania do „swoich” wyborców przez osoby, które nie przeszły do kolejnej tury z prośbą o głosowanie na wskazanego przez nich kandydata. Kandydaci z I tury wyborów decydują się na „namaszczenie” innego kandydata, gdy uważają, że program i działania konkurenta są zbliżone do ich własnego. Częste są również sytuacje wskazywania jednego z kandydatów zgodnie z metodą „wybierania mniejszego zła”, czyli poparcia jednego kandydata w sytuacji daleko idącej niechęci do drugiego. Patologią jest natomiast sytuacja korupcji politycznej, czyli wskazywania swojego poparcia na rzecz innej osoby w zamian za prywatne korzyści.

Powstaje pytanie o skuteczność takiego „przekazywania” głosów. Czy to że kandydat na którego głosowaliśmy w I turze poparł przed II jednego z dwóch kandydatów wpłynie na zachowania wyborców? Wyborca nie ma przecież żadnego obowiązku stosować się do takich rad.

Głosowanie wg schematu

Wyborcy według badań głosują według własnych schematów zachowań wyborczych. Głosowanie na wskazanego nam przed II turą kandydata wbrew sobie mogłoby nastąpić jedynie w sytuacji daleko idącego związku z kandydatem popieranym przez nas w I turze. Dominują jednak inne zachowania wyborcze. Co prawda wyborcy rzeczywiście z reguły wybierają w II turze kandydata wskazanego przez polityka na którego oddali głos w I turze, ale nie musi to wynikać z deklaracji tegoż polityka, a z faktu, że kandydat z I tury wskazuje z reguły osobę bliską mu w poglądach czy pochodzeniu. Wskazuje zatem osobę bliską i nam. Czym jest więc ta bliskość?

Wskażmy różne cechy kandydata i modele zachowań wyborczych, które powodują, wybór konkretnego kandydata:

  • identyfikacja partyjna: wielu wyborców jest bardzo mocno i często od wielu lat związanych z daną partią, dlatego głosować będą na kandydata z tego właśnie ugrupowania. W wyborach samorządowych, gdzie partie polityczne odgrywają mniejszą rolę, tego typu schemat głosowania nie pojawia się często. Zauważa się jednak tendencję do głosowania na urzędującego już prezydenta/burmistrza/wójta.
  • ideologia: wyborcy często wybierają kandydata ze względu na jego oblicze ideologiczne (konserwatysta, liberał, socjalista itd.). Ze względu jednak na specyfikę lokalnych problemów, które nie dotykają zbyt często spraw ideologicznych, w wyborach samorządowych ideologia odgrywa mniejszą rolę.
  • głosowanie tematyczne: przesłanką wyboru jest stanowisko kandydata w ważnych dla wyborcy kwestiach. Jeżeli w wyborach pojawia się ważna dla wyborców kwestia a konkretny polityk jest silnie z nią związany to wyborca wybierze właśnie niego. Np. jeżeli bardzo głośnym i najważniejszy dla wyborców danego powiatu problemem w ciągu upływającej kadencji była budowa szpitala, a w wyborach startuje osoba, która przez kilka lat głośno walczyła w tej sprawie, to wybierzemy właśnie ją.
  • dokonania kandydata: wyborcy podejmują decyzję nie tylko na podstawie zajmowanego przez kandydata stanowiska w ważnych sprawach, ale także tego czy zrealizował wcześniejsze obietnice wyborcze.
  • identyfikacja grupowa: wyborcy podejmując decyzję oceniając jakie zyski i straty przyniesie grupie, z którą identyfikuje się wyborca (np. rolnicy, nauczyciele, urzędnicy, itp.), polityka realizowana przez kandydata. Jeżeli np. kandydat proponuje obniżenie dodatków motywacyjnych dla nauczycieli, ta grupa mniej chętnie będzie na niego głosować.
  • osobowość: ważnym determinantem zachowań wyborczych jest to jak postrzegamy inteligencję, uczciwość czy skuteczność danego polityka.
  • afekt: wyborcy chętniej głosują na osoby, które wzbudzają w nich pozytywne emocje. Wybierając kandydata często liczymy na „emocjonalne zyski”, czyli np. to że polityk będzie powodem do dumy.
  • wygląd zewnętrzny: odnotowuje się także wpływ wyglądu zewnętrznego polityka na częstotliwość wskazywania go w wyborach.

Na zakończenie należy podkreślić, że na postrzeganie powyższych cech olbrzymi wpływ mają nie tylko nasze wcześniejsze obserwacje kandydata, ale także obraz powstały o nim w trakcie samej kampanii wyborczej.

dr Łukasz Zamęcki
Katedra Europeistyki WDiNP Uniwersytetu Warszawskiego